Gotycka Bazylika św. Mikołaja należy do najważniejszych zabytków sakralnych Trnawy. Powstała w miejscu starszego romańskiego kościoła, przez niemal trzy stulecia pełniła funkcję katedry arcybiskupów ostrzyhomskich, a dziś jest ważnym sanktuarium maryjnym.
Jej wnętrze łączy średniowieczną architekturę gotycką z późniejszymi barokowymi kaplicami, historycznymi ołtarzami, freskami i epitafiami. Najważniejszym miejscem pielgrzymkowym w świątyni jest kaplica z obrazem Matki Bożej Trnawskiej.
1380 – 1421
Budowa obecnej gotyckiej świątyni
1543 – 1820
Katedra archidiecezji ostrzyhomskiej
60 m
Długość budowli
2008
Nadanie tytułu bazyliki mniejszej
Dlaczego warto odwiedzić Bazylikę św. Mikołaja?
Bazylika św. Mikołaja to jedno z najlepszych miejsc, aby poznać historię kościelną Małego Rzymu. W jednym miejscu spotykają się tu gotycka architektura, barokowe kaplice, średniowieczne freski, zabytkowe organy oraz pamiątki z okresu, gdy Trnawa była siedzibą arcybiskupa ostrzyhomskiego.
Szczególne miejsce w bazylice zajmuje obraz Matki Bożej Trnawskiej, z którym od kilku stuleci związana jest ważna lokalna tradycja pielgrzymkowa. Świątynia do dziś pozostaje czynnym kościołem parafialnym oraz miejscem regularnych mszy świętych, pielgrzymek i koncertów.
Galeria zdjęć
Gotycka świątynia z barokowymi kaplicami
Bazylika św. Mikołaja jest monumentalnym, trójnawowym kościołem gotyckim o długości 60 metrów i szerokości 31 metrów. Nawa główna ma około 18 metrów wysokości. Z pierwotnej gotyckiej budowli zachowały się sklepienia żebrowe, wysokie okna z kamiennymi maswerkami, południowy portal, pastoforium w prezbiterium oraz liczne detale kamieniarskie.
Dzisiejsze wnętrze nie jest jednak wyłącznie gotyckie. Największe zmiany nastąpiły w XVII wieku, gdy do świątyni dobudowano boczne kaplice, a także pojawiły się nowe ołtarze, ławy, ambona i chór muzyczny. W efekcie średniowieczna świątynia została wzbogacona o wyraźną warstwę barokową.
Do najbardziej imponujących części należą prezbiterium z wysokimi witrażowymi oknami oraz Kaplica Matki Bożej Trnawskiej, dobudowana w latach 1739–1741.
Bazylika jest nadal czynnym kościołem
Bazylika św. Mikołaja jest czynnym kościołem parafialnym i pielgrzymkowym. Odwiedzający mogą również uczestniczyć w publicznych mszach świętych i innych nabożeństwach liturgicznych. Podczas ich trwania należy szanować sakralny charakter miejsca i zachować odpowiednią ciszę.
Od średniowiecznego kościoła parafialnego do katedry
Historia tego miejsca jest jeszcze starsza niż obecnej gotyckiej budowli. Wcześniej stał tu romański kościół parafialny, z którym związana jest najstarsza pisemna wzmianka o Trnawie z 1211 roku. Część jego fundamentów odkryto podczas prac rekonstrukcyjnych w XX wieku.
Budowa obecnej świątyni rozpoczęła się w XIV wieku. Kościół powstał w jednej z najstarszych części miasta, w pobliżu dawnego targowiska i skrzyżowania ważnych szlaków handlowych. Również wezwanie św. Mikołaja wiąże się z kupieckim charakterem tego miejsca – św. Mikołaj był patronem kupców.
Przełom nastąpił w 1543 roku. Z powodu zagrożenia osmańskiego dla Ostrzyhomia arcybiskup ostrzyhomski wraz z kapitułą przeniósł się do Trnawy, a Kościół św. Mikołaja stał się metropolitalną katedrą archidiecezji ostrzyhomskiej. Funkcję tę pełnił aż do powrotu arcybiskupa i kapituły do Ostrzyhomia w 1820 roku.
Po powstaniu Czechosłowacji w 1918 roku ponownie stał się kościołem katedralnym. W 1977 roku status katedry przeniesiono jednak na Kościół św. Jana Chrzciciela. W 2008 roku Kościół św. Mikołaja został ogłoszony sanktuarium maryjnym, a papież Benedykt XVI nadał mu tytuł bazyliki mniejszej.
Czy wiesz, że?
Przez ponad sto lat w murach wieży ukryty był cenny kielich
Podczas renowacji północnej wieży w 2024 roku robotnicy odkryli w pustej przestrzeni muru pozłacany srebrny kielich późnogotycki. Zgodnie z inskrypcją pochodzi on z 1520 roku, a XIX-wieczny inwentarz parafialny określał go jako najstarszy kielich świątyni.
Po odnalezieniu kielich powrócił do swojego pierwotnego przeznaczenia i jest obecnie używany podczas celebracji liturgicznych w bazylice.
Matka Boża Trnawska i wielowiekowa tradycja pielgrzymkowa
Najważniejszym miejscem pielgrzymkowym w bazylice jest barokowa kaplica z obrazem Matki Bożej Trnawskiej. Według tradycji parafialnej obraz powstał jako kopia wizerunku maryjnego z rzymskiego Kościoła św. Bonifacego i Aleksego i trafił do Trnawy w 1585 roku. Jego autor pozostaje nieznany.
Z obrazem wiąże się kilka wydarzeń, które stały się częścią religijnej tradycji miasta. Według późniejszych zapisów w 1663 roku, podczas zagrożenia osmańskiego, na obrazie miały pojawić się krwawe łzy.
Znacznie lepiej udokumentowane są wydarzenia z 1708 roku, kiedy obraz miał płakać 5 lipca, 10 sierpnia i 11 sierpnia. Późniejsze dochodzenie kościelne prowadziła 14-osobowa komisja, a 32 naocznych świadków złożyło zeznania pod przysięgą. Publiczny kult obrazu został następnie oficjalnie zatwierdzony przez Kościół.
Kolejne ważne wydarzenie miało miejsce podczas epidemii dżumy w 1710 roku. 20 listopada władze miejskie złożyły uroczyste ślubowanie, a następnego dnia odbyła się procesja z obrazem. Tradycja kościelna przypisuje późniejsze ustąpienie epidemii wstawiennictwu Matki Bożej.
Dlatego 21 listopada do dziś pozostaje ważnym dniem lokalnej tradycji maryjnej. Od 1944 roku każdego roku w dniach 13–21 listopada odbywa się Nowenna Trnawska, która przyciąga pielgrzymów ze Słowacji i z zagranicy.
Warto zwrócić uwagę
Średniowieczne freski
W przestrzeni pod chórem zachowały się oryginalne malowidła ścienne przedstawiające świętych, symbole ewangelistów oraz herb miasta Trnawy.
Herby na gotyckich sklepieniach
Na kamiennych zwornikach nawy głównej można zobaczyć herby Zygmunta Luksemburskiego, Albrechta Habsburga oraz miasta Trnawy.
Epitafia arcybiskupów
Renesansowe i barokowe epitafia wybitnych arcybiskupów ostrzyhomskich przypominają okres, gdy świątynia pełniła funkcję katedry.
Zabytkowe organy
Bazylika mieści cenne zabytkowe organy i do dziś należy do ważnych miejsc muzyki organowej w Trnawie. Ze świątynią związany był również kompozytor i rodowity trnawianin Mikuláš Schneider-Trnavský.
Informacje praktyczne
Adres:
M. Schneidera-Trnavského 3, 917 01 Trnava
Wstęp:
Bezpłatny
Zalecany czas zwiedzania:
30–45 minut
Godziny otwarcia dla turystów: maj, czerwiec, wrzesień i październik
- poniedziałek: 10:00–16:00
- wtorek–piątek: 10:00–12:30 i 14:00–16:00
- sobota: zwiedzanie turystyczne jest ograniczone ze względu na śluby
- niedziela: 14:00–17:00
Godziny otwarcia dla turystów: lipiec i sierpień
- poniedziałek: 10:00–18:30
- wtorek–piątek: 10:00–12:30 i 14:00–17:00
- sobota: zwiedzanie turystyczne jest ograniczone ze względu na śluby
- niedziela: 14:00–17:00
Porządek mszy świętych
- poniedziałek–piątek: 16:00, 18:30
- sobota: 10:00 (msza maryjna), 18:30
- niedziela: 7:30, 9:00 (msza po łacinie), 10:30, 12:30 (greckokatolicka Boska Liturgia w języku ukraińskim), 18:30
Gdzie znajduje się Bazylika św. Mikołaja?
Bazylika św. Mikołaja znajduje się we wschodniej części historycznego centrum Trnawy, przy Placu św. Mikołaja, zaledwie kilka minut spacerem od Placu Trójcy Świętej. Główne wejście do kościoła znajduje się od strony Placu św. Mikołaja, a oficjalny adres bazyliki to M. Schneidera-Trnavského 3.
Najczęściej zadawane pytania
Bazylika znajduje się w historycznym centrum Trnawy przy Placu św. Mikołaja, w jednej z najstarszych części miasta.
Nie. Standardowe zwiedzanie Bazyliki św. Mikołaja jest bezpłatne.
Regularne godziny otwarcia dla turystów obowiązują od maja do października i różnią się w zależności od miesiąca oraz dnia tygodnia. Ponieważ jest to czynny kościół, odwiedzający mogą również uczestniczyć w publicznych nabożeństwach.
Obecnie nie. W latach 1543–1820 świątynia pełniła funkcję metropolitalnej katedry archidiecezji ostrzyhomskiej, a po 1918 roku przez pewien czas ponownie była katedrą. Od 1977 roku kościołem katedralnym archidiecezji trnawskiej jest Katedra św. Jana Chrzciciela.
Matka Boża Trnawska to obraz maryjny znajdujący się w osobnej barokowej kaplicy bazyliki. Wiąże się z nim wielowiekowa tradycja religijna, przekazy o płaczącym obrazie oraz coroczna Nowenna Trnawska.
Na spokojne zwiedzenie nawy głównej, kaplic oraz najważniejszych detali architektonicznych i artystycznych zalecamy około 30–45 minut.